Gisteren blokletterde De Morgen het volgende: ‘rusthuizen zijn big business’. Nu steeds meer kantoren leeg blijven staan zijn grote vastgoedinvesteerders op zoek naar nieuw geld. Vergrijzing biedt een pasklaar antwoord: gemakkelijke winsten en een zekere belegging. Ook commerciële groepen die verschillende rusthuizen exploiteren, zoals Armonea, Senior Living Group, Senior Assist of Medibelge rijzen als paddestoelen uit de grond.  Zonder enig maatschappelijk debat dreigt ons huidig zorgmodel zo te verglijden naar een gecommercialiseerd zorgmodel. Is dit de richting waar we met onze openbare (ouderen)zorgvoorzieningen uit willen? 

Is het niet verwerpelijk om zoveel mogelijk winst te kloppen uit een welverdiende oude dag? Open VLD vindt alvast van niet. Zij dienden begin dit jaar een wetsvoorstel in om OCMW-diensten in een vingerknip over te dragen aan privé-investeerders. Voor Kurt De Loor, Vlaams Volksvertegenwoordiger voor sp.a en OCMW-voorzitter in Zottegem, is het zo klaar als een klontje: “Een oude dag is niet te koop!”

Ook in de ouderenzorgsector lijken liberalisering en commercialisering steeds meer ingang te vinden. Goudzoekers hopen zo hun graantje mee te kunnen pikken van de vergrijzing van onze samenleving. En als er financiële groepen zijn, zijn er ook lobbyisten, politici en drukkingsgroepen die hier oren naar hebben. Meer en meer krijgen openbare besturen door private initiatiefnemers aanlokkelijke overnamevoorstellen voorgeschoteld. Als OCMW-voorzitter kreeg ik ook in Zottegem al privé-investeerders over de vloer. Wat gebeurt er met uw en mijn oude dag als al deze lokale besturen massaal beslissen om hun rusthuizen in de etalage te zetten?

Welke keuze willen we als maatschappij maken?

Het gaat mij niet zozeer over de liberalisering in de ouderenzorg, het gaat om de fundamentele vraag hoe vér hierin mag gegaan worden? Waar trekken we de grens? Naarmate het aantal commerciële goudzoekers dat zich op de sector van de ouderenzorg stort toeneemt, dreigt ons huidige zorgmodel langzaam en zonder enig maatschappelijk debat te verglijden naar een gecommercialiseerd zorgmodel. Willen we evolueren naar een zorgmodel waar de toegankelijkheid van de zorg meer afhangt van de dikte van de portefeuille dan van de behoefte aan zorg? Is dat de keuze die wij als maatschappij willen maken?

Commercialisering van de ouderenzorg kan uw oude dag ernstige schade toebrengen!

Laat u geen blaasjes wijsmaken. Commerciële initiatiefnemers en aandeelhouders willen winst. Liefst snel en véél. En na véél winst komt méér winst en schiet de dagprijs nog maar eens de hoogte in. En na méér winst komen besparingen op personeel. En na personeelsbesparingen wordt vaak ingeboet aan kwaliteit. Voor een commercieel rusthuis of een commerciële vastgoedbedrijf telt op het einde van de dag het prijskaartje. Als hier en daar beknibbeld kan worden op het budget is dat een pluspunt. Minder personeelsleden, slechtere arbeidsvoorwaarden, een paar overuren meer, een bezuiniging op het incontinentiemateriaal, de verwarming een paar graden naar beneden, weinig of geen animatie-werking,... alles helpt. Verhalen van personeelsleden die op de vingers getikt worden omdat het aantal gebruikte pampers het commerciële ideaal overstijgt zijn spijtig genoeg geen fictie meer. Laat ons eerlijk zijn, commerciële initiatiefnemers zorgen niet voor u om uw mooie ogen of uw mooie grijze haren, maar om hun eigen oude dag en die van hun aandeelhouders veilig te stellen.

Dat een openbaar rusthuis professioneel en efficiënt moet gerund worden is een evidentie. Maar tussen enerzijds privatisering en commercialisering en anderzijds efficiënt bestuur staat niet noodzakelijk een gelijkheidsteken. Of zijn we de rusthuisbewoners, die van vandaag op morgen op straat staan door een faillissement van hun rusthuis door wanbeheer, al vergeten?

Financieel verlies versus maatschappelijke winst

Ook lokale overheden lijden onder de economische crisis. De lokale financiën staan onder druk. En dan is de commerciële logica dichterbij dan je denkt. Verlieslatende OCMW-rusthuizen dreigen in handen van private investeerders te vallen. Private investeerders wrijven in de handen: woekerwinsten op vergrijzing. Grote vastgoedbeleggers zijn tevreden: gemakkelijk geld en een zekere belegging. Lokale overheden winnen er financieel bij: de begroting vertoont minder rode cijfers en voor de rest geen grijze kopzorgen meer. Of toch op korte termijn, want de rekening van mindervermogende ouderen die worden opgenomen in een commercieel rusthuis wordt later toch gepresenteerd – via de sociale dienst van het OCMW – aan het lokaal bestuur! Maar zeggen cijfers alles? En wie is de pineut?

In de eerste plaats de rusthuisbewoners zelf. Laten we ons eens verleiden tot een liberale gedachtengang. Zwaar zorgafhankelijke bewoners worden hoger gefinancierd dan bewoners die niet zorgafhankelijk zijn, dat is logisch. Dat maakt van hen een zeer rendabele groep. Minder zorgafhankelijke bewoners zullen in een gecommercialiseerd zorgmodel in de kou blijven staan. Maar hoe meet jede zorgafhankelijkheid van een 90-jarige dame met lichte dementie die zonder familie door het leven moet? Voor commerciële goudzoekers niet onmiddellijk een interessant winstgevend verhaal. Waar moet deze dame in een gecommercialiseerd zorgsysteem heen?

Je moet geen hogere wiskunde gestudeerd hebben om op te merken dat de prijzen in gecommercialiseerde woonzorgcentra pakken hoger liggen dan in openbare woonzorgcentra. Vandaag rekenen commerciële rusthuizen gemiddeld 2,5 euro perdag meer aan dan hun openbare tegenhangers. Niet veel? Op jaarbasis moet een rusthuisbewoner zo al gauw 900 euro meer ophoesten! Er is geen glazen bol nodig om te voorspellen dat wanneer de commercialisering zich doorzet, de prijzen verderde hoogte zullen inschieten.

Naast de bewoners is ook het personeel de dupe van de commercialisering in de zorgsector. Waarom maken OCMW-rusthuizen verlies en kunnen commerciële instellingen wel winst maken? In de non-profit zijn 80 tot 85% van de kosten personeelskosten. Om winst te kunnen maken moeten de kosten laag gehouden worden. De rekening voor het personeel is snel gemaakt: bedenkelijke tijdelijke statuten, het schrappen van arbeidsplaatsen, minder interessante arbeidsvoorwaarden, een lading overuren en een onmogelijke werkdruk. Lokale besturen bieden hun personeel menselijke contracten en werkzekerheid aan. OCMW-rusthuizen zetten hun personeel niet bij het grof vuil als het aantal gebruikte pampers het commercieel wenselijke overstijgt. Commercialisering brengt de sociale verworvenheden van het personeel in gevaar.

Willen we onze oude dag verkopen aan de hoogste bieder?

De bevolking vergrijst. Dat is een uitdaging waar we als maatschappij een antwoord op moeten vinden. Als we onze ouderenzorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar willen houden, als we de levensstandaard en de kwaliteit van de zorg voor onzevergrijzende bevolking willen garanderen, als we ons verzorgend personeel niet de dupe willen laten worden van een liberaal verhaal, is er dringend een maatschappelijk debat nodig. Want oud worden we allemaal, met of zonder dikke portefeuille. De vraag is of we onze oude dag willen verkopen aan de hoogste bieder?