Hoever gaat het een land als het decennialang gebukt gaat onder een handelsembargo? Hoe argwanend wordt een staat als de fundamenten van haar bestaan, mede door internationale steun, voortdurend worden ondergraven? Dat zijn de vragen die ik me stel als ik terugblik op 50 jaar Cubaanse – en dus ook socialistische – revolutie in Cuba. Naar mijn mening heeft deze socialistische republiek nooit de kansen gekregen die ze verdiende. Is deze historische verjaardag een kruispunt dat uitzicht geeft op een nieuwe toekomst? 

Op 1 januari 1959 behaalde een rebellengroep onder leiding van Fidel Castro de overwinning op het best bewapende leger van Latijns-Amerika. Niemand kon vermoeden dat dit de start was van een van de meest spraakmakende revoluties van de 20^eeeuw. Het werd snel duidelijk dat de revolutionairen een grote omwenteling voorstonden: de afschaffing van het grootgrondbezit, een drastische loonsverhoging, een halvering van de huur- en energieprijzen, gratis onderwijs en gezondheidszorg, enz. Het eiland bouwde een indrukwekkend palmares op: een hoge levensverwachting, lage kindersterfte, gratis onderwijs, enz.  Het niveau is vergelijkbaar met dat van de rijke Westerse landen, terwijl Cuba economisch gesproken (BNP per inwoner) tot vijfmaal armer is. Cuba heeft echter wel te kampen met problemen qua huivesting, transport en landbouw. Het dubbele geldcircuit leidt ook tot corruptie. Maar de revolutie is er wel in geslaagd om de enorme kloof tussen arm en rijk, eigen aan een kapitalistisch systeem, te dichten.  

Het gros van de Westerse staten, met de VS op kop, verspreidt al jarenlang fanatiek, en met bijna evenveel overtuiging als onze vroegere evangelisten, een ‘blijde boodschap’; namelijk die van de democratie. Al is voor sommige staten, alweer met de VS op kop, de democratie vooral een Trojaans paard dat vooral nieuwe markten moet openen (lees: het kapitalisme moet binnensmokkelen). Vanzelfsprekend sta ik achter de basiswaarden van democratie, maar ik heb er wel problemen mee als in naam van de democratie een ‘creatief’ maatschappijmodel wordt bekampt en onderuitgehaald om het te vervangen door blind kapitalisme. Moet Cuba ook de weg op die ‘het nieuwe Moskou’ is ingeslagen (cfr. Panorama-magazine op de VRT van zondag 21 december ’08) waarbij de ongelijkheid tussen landgenoten nog nooit zo groot was, waar een steeds groter percentage van de bevolking zich onder de armoedegrens bevindt en een selecte groep decadent rijk is ?

Cuba gaat door het leven als een socialistische republiek. Deze staatsvorm heeft Cuba en haar bevolking op heel wat vlakken vooruit geholpen. Zo kent het land een uitstekend onderwijssysteem en ligt de alfabetiseringsgraad er stukken hoger dan in de rest van Latijns-Amerika. De gezondheidszorg is er volledig genationaliseerd, voor iedereen gratis en van hoog niveau. Cuba streeft een klasseloze maatschappijvorm na met een economisch systeem gebaseerd op gemeenschappelijke eigendom van productiemiddelen, waarbij eenieder produceert naar vermogen en neemt naar behoefte. Ook Cuba vertrekt dus van het gelijkheidsideaal. De gelijkheid komt echter voort uit het feit dat iedereen evenveel bezit, verdient en dezelfde rechten en plichten heeft. 

Het project Cuba

Daartegenover staat jammer genoeg dat het Cubaanse regime wordt beschuldigd van mensenrechtenschendingen. Los van het feit of deze beschuldigingen waar zijn,wil ik hier enkele kanttekeningen plaatsen. Cuba is al jaren de speelbal van voor- en tegenstanders, van pleitbezorgers en haters, die elkaar bekampen met totaal tegengestelde argumenten. Niemand lijkt zich nog te bekommeren om het linkse en socialistische project dat Cuba eigenlijk is. De belangrijkste vraag wordt daarbij steevast uit de weg gegaan en die is of ‘het project Cuba’ zou slagen als het de kans kreeg om zich in ‘normale’ omstandigheden te ontwikkelen. Met andere woorden, als het zich zou kunnen ontplooien zonder handelsembargo en met gezonde handelsrelaties, als het door andere staten met de eerlijkheid en openheid zou benaderd worden als een volwaardige partner en de huidige vijandigheid en vooringenomenheid achterwege zouden gelaten worden, als het land ook niet voortdurend zou bestookt worden met door de VS gefinancierde infiltranten en door het buitenland gesponsorde terreur. Merkwaardig toch! Waarom geven we aan Cuba niet dezelfde kansen als aan de economische reus China? Het Chinese beleid is niet onbesproken op het vlak van mensenrechten en toch staat zowat elk land vandaag te trappelen om er mee samen te werken. Opportunisme? Uiteraard gaat het hier vooral over de te verdienen dollars, ponden of euro’s. Zijn mensenrechten dan plots ondergeschikt of is hier sprake van twee maten en twee gewichten?  Het is dan ook hoogst merkwaardig dat een eilandje met slechts 11 miljoen inwoners zoveel controverse oproept als het over mensenrechten gaat. Hiermee wil ik natuurlijk niet gezegd hebben dat mensenrechtenschendingen toegelaten zijn. Neen!  Mensenrechten dienen overal ter wereld te worden gerespecteerd; in China, in de VS en in Cuba…

Historische kans

Laat ons hopen dat de nieuwe wind die binnenkort door de VS zal waaien verandering brengt.  Want het is vooral onder aanvoering van de VS dat Cuba de afgelopen decennia in een quasi totaal isolement terecht is gekomen. Een belangrijke vraag in het buitenlandbeleid van toekomstig president Obama is of hij het 47 jaar oude handelsembargo tegen het eiland zal verlichten of helemaal opheffen? Sinds 1962 verbiedt Washington bijna alle handelsrelaties, reizen en andere uitwisselingen tussen de VS en Cuba. Onder George W. Bush is het embargo nog aangescherpt en zelden zo zwaar geweest als de jongste jaren. De Amerikaanse blokkade heeft een verwoestende impact op voedselzekerheid en de volksgezondheid. Ze is meer dan een puur economische maatregel, want ze heeft een determinerende impact op het leven van elke Cubaan en veroorzaakt leed in alle sectoren van de samenleving.

Een meerderheid van Miami-Cubanen, maar ook een grote groep Amerikaanse zakenlui, parlementsleden en pro-Cubagroepen willen intussen van het embargo af. Het is al die jaren dan ook een politiek instrument geweest in handen van de Cubaanse ballingen van de eerste generatie, de voormalige eilandelite. Zij eisten een harde anti-Castrolijn in ruil voor steun aan het Witte Huis. Alleen heeft het embargo politiek nooit iets opgeleverd: Cuba is geen democratie geworden naar Westers model. De broers Fidel en Raúl Castro zijn altijd in het zadel blijven zitten. Hopelijk beseft Obama dat een embargo dus geen enkele zin heeft en dat een (economische) samenwerking niet alleen het socialistische eiland maar vooral ook haar bewoners ten goede zal komen. Obama heeft het grootste deel vande wereld aan zijn kant mocht hij het embargo intrekken, want eind oktober ’08 keurde de Algemene Vergadering van de VN voor de 17^e keer een resolutie goed die pleit voor de stopzetting van de VS-blokkade tegen Cuba. Deze keer stemden 185 van de 192 lidstaten voor de opheffing. Niettegenstaande deze resolutie niet bindend is volgens het internationaal recht, heeft ze een grote morele waarde! De versheiddatum van de VS-blokkade is m.a.w. ruimschoots overschreden. 

Tijd dus om bruggen te bouwen. Dat zegt ook een recent rapport van het Brookings Institution (VS). Het pleit voor een integratie van Cuba in regionale en globale politieke en economische organisaties. Hopelijk wordt het  buitenlandbeleid van de nieuwe president hierop afgestemd. Tijd ook om eensymbolisch gebaar te stellen en de Cuban 5, de vijf Cubanen die nu al meer dan 10 jaar opgesloten zitten in hoge veiligheidsgevangenissen in de VS, een eerlijk proces te geven en hierdoor de dubbele moraal van de ‘War on Terror’ te verlaten. ‘Change we need’ is de slogan waarmee Barack Obama de Amerikaanse presidentsverkiezingen won. Tijd om die ‘change’ door te voeren. Laten we hopen ook voor het Cubaanse project en de Cubaanse samenleving. We moeten ons echter behoeden voor té veel optimisme, want Obama is verre van een socialist, maar ik hoop dat hij voldoende openheid en fairplay aan de dag zal leggen in zijn beleid en de daad bij het woord zal voegen…

Andere wereld

Cuba toont dat een andere wereld mogelijk is en heeft tenminste die verdienste. Internationale openheid, steun en solidariteit zijn meer op hun plaats dan blokkades, moddercampagnes en een dubbele moraal inzake de strijd tegen het internationale terrorisme! Bescheidenheid van Westerse kant zou een meer logische houding zijn. Want wie zijn wij - Westerse democratieën gebouwd op het kapitalisme - om een land als Cuba de les te lezen als het gaat over staatsvormen en ideologische keuzes. Onze eigen Belgische democratie bewijst al anderhalf jaar dat het onbestuurbaar is. De mensen zijn hier het slachtoffer van, niettegenstaande ze zelf mee verantwoordelijk zijn voor deze ‘keuze’. 

Ook het kapitalisme heeft wereldwijd zijn grenzen overschreden. De Amerikaanse bankcrisis transformeerde in een wereldwijde economische crisis met jobverlies, spaartegoeden die wegsmolten als sneeuw voor de zon en koopkrachtverlies tot gevolg. En dat allemaal omdat in een kapitalistisch systeem ‘individuele winst’ primeert op het algemeen belang. Bescheidenheid is dus eerder op zijn plaats dan imperialisme!

Cubais noch de hel die sommigen er van maken, noch de hemel die anderen er van maken. Maar Cuba is de droom van een democratisch socialisme in een oceaan van kapitalisme. Een laboratorium voor een nieuwe samenleving; de hoop voor een toekomst van de menselijkheid. We moeten dan ook volle kansen geven aan een experiment dat nu al 50 jaar duurt en op een kruispunt is gekomen van een nieuwe toekomst!

KurtDe Loor

VlaamsVolksvertegenwoordiger

OCMW-voorzitterZottegem

Cuba-liefhebber

Actievoerderin de zaak van de Cuban Five